Doping w sporcie
Autor: Edyta Kozak
Zagadnienie: Doping w sporcie.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o sporcie kwalifikowanym (Dz.U.2005.155.1298 ze zm.)
- Światowy Kodeks Antydopingowy (wersja 2009 r.)
- Międzynarodowa Konwencja o zwalczaniu dopingu w sporcie sporządzona w Paryżu dnia 19 października 2005 r. (Dz.U.2007.142.999) (K)
- Konwencja antydopingowa sporządzona w Strasburgu dnia 16 listopada 1989 r. (Dz.U.2001.15.149) (K)
Korzystanie, przez sportowców, z zabronionych substancji farmakologicznych i innych metod uznanych za dopingowe, wydaje się być coraz bardziej powszechne. Doping farmakologiczny stał się aktualnie jednym z największych zagrożeń dla sportowej rywalizacji opartej, w założeniach, na zasadzie fair play. Akty prawne regulujące powyższą kwestię mają na celu ochronę sportowców przed uczestnictwem w nieuczciwym i uzależnionym od dopingu współzawodnictwie.
Zgodnie z Art. 50 ust. 1. Ustawy o sporcie kwalifikowanym dopingiem jest stosowanie przez zawodników zakazanych środków farmakologicznych lub metod uznanych za dopingowe. Ustawa wyraźnie wskazuje, iż stosowanie dopingu jest zabronione. W Polsce, organem właściwym do jego zwalczania jest Komisja do Zwalczania Dopingu w Sporcie, powoływana przez Ministra Sportu.
Ustawa określa katalog zadań Komisji, przy czym zaznaczyć należy, iż jest to katalog otwarty. Do zadań Komisji należy bowiem w szczególności przeprowadzanie kontrolnych badań antydopingowych, upowszechnianie listy środków farmakologicznych i metod uznanych za dopingowe, opracowywanie propozycji rozwiązań prawnych i programów walki z dopingiem w sporcie czy też prowadzenie edukacji profilaktycznej. W związku z pierwszym z wymienionych powyżej zadań, podkreślić należy, iż komisja może przeprowadzić kontrolę nie tylko podczas zawodów sportowych, ale również w innym czasie, tj. podczas treningów, zgrupowań, konsultacji i innych zajęć sportowych.
Zgodnie z treścią ustawy, wykaz środków farmakologicznych i metod uznanych za dopingowe, których stosowanie jest zabronione oraz tryb przeprowadzania kontrolnych badań antydopingowych określany jest przez Ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia. Wykaz taki opracowywany jest przy uwzględnieniu najnowszych osiągnięć naukowych i ustaleń międzynarodowych organizacji sportowych.
Należy podkreślić, iż zawodnicy są obowiązani poddawać się kontrolnym badaniom antydopingowym. Ustawa przewiduje, że gdy zawodnik odmówi poddania się kontroli dopingowej, w tym nie zgłosi się do tej kontroli, wówczas może być mu odebrana licencja na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat.
Zgodnie z ustawą, naruszenie przepisów antydopingowych pociąga za sobą odpowiedzialność dyscyplinarną, jednakże w tym zakresie ustawa odsyła do przepisów międzynarodowych. W ustawie, jak dotychczas, nie uregulowano omawianej kwestii, mimo nacisków ze strony Międzynarodowej Federacji Antydopingowej (WADA).
Warto nadmienić, iż opracowywany obecnie projekt nowelizacji Ustawy o sporcie kwalifikowanym przewiduje wprowadzenie przepisów karnych dotyczących dopingu.
Dotychczas jednak, najistotniejszym dokumentem międzynarodowym, normującym tę tematykę, jest Światowy Kodeks Antydopingowy. Kodeks ten definiuje doping jako wystąpienie jednego lub więcej naruszeń regulaminu antydopingowego określonego w punktach 2.1 do 2.8, a to:
1) obecność substancji zabronionej lub jej metabolitów lub markerów w próbce fizjologicznej sportowca,
2) użycie lub próba użycia substancji zabronionej lub metody zabronionej,
3) nie wyrażenie zgody lub bez ważnego uzasadnienia nie zgłoszenie się na pobranie próbki po powiadomieniu zgodnie z odpowiednimi przepisami antydopingowymi lub w inny sposób unikanie pobrania próbki,
4) manipulowanie lub próba manipulowania jakąkolwiek częścią kontroli dopingowej,
5) posiadanie substancji lub metod zabronionych,
6) handel dowolną substancją zabronioną lub metodą zabronioną, oraz
7) podanie lub próba podania sportowcowi substancji zabronionej lub metody zabronionej lub pomaganie, zachęcanie, ułatwianie, podżeganie, ukrywanie lub każdy inny rodzaj współdziałania wiążący się z naruszeniem przepisów antydopingowych lub próbą ich naruszenia.
Do wymienionych rodzajów naruszeń, dostosowany został system sankcji dyscyplinarnych, określonych w artykule 10 kodeksu.
Naruszenie przepisów antydopingowych mające miejsce w czasie lub w związku z zawodami sportowymi może skutkować unieważnieniem wszystkich indywidualnych osiągnięć sportowca zdobytych w tych zawodach wraz ze wszystkimi tego konsekwencjami, takimi jak przepadek zdobytych medali, punktów i nagród. Artykuł 10 daje podstawę do unieważnienia wyników nie tylko w jednych, konkretnych zawodach w których wynik testu okazał się pozytywny, ale również pozwala unieważnić wszelkie wyniki osiągnięte np. we wszystkich wyścigach podczas danych zawodów. W przypadku natomiast udowodnienia przez zawodnika iż nie ponosi on winy, ani nie jest winien zaniedbania, wówczas sukcesy sportowców osiągnięte w innych zawodach nie zostaną unieważnione.
Stosowanie dopingu zagrożone jest maksymalnie dwuletnią dyskwalifikacją zawodnika. Kara ta ma zastosowanie, jeśli do złamania prawa doszło po raz pierwszy. Jeśli okaże się, że zawodnik ponownie uciekł się do stosowania naruszeń tego typu, sankcją jest jego dożywotnia dyskwalifikacja. Podkreślenia wymaga, iż powyższe kary, grożą nie tylko za samo stosowanie dopingu, ale także za próbę użycia zabronionej substancji czy nawet samo jej posiadanie.
Należy również zwrócić uwagę na uregulowanie sankcji dyscyplinarnej w wymiarze minimum 3 miesiące i maksymalnie 2 lata w przypadku naruszenia wymogu poinformowania o miejscu pobytu sportowca lub nie stawienia się na badanie.
Najsurowsze kary dyscyplinarne tj. od co najmniej 4 lata do dożywotniej dyskwalifikacji, przewidziane zostały w stosunku do naruszeń przedstawionych powyżej w punktach 6 i 7. Z charakteru wymienionych naruszeń, wywnioskować można, iż sankcje za ich popełnianie najczęściej będą dotyczyć osób z najbliższego otoczenia sportowców takich jak fizjoterapeuci czy trenerzy.
Podkreślenia wymaga jeszcze, przewidziana przez kodeks, możliwość wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności w wyjątkowych okolicznościach. Jeśli sportowiec udowodni w konkretnej sprawie dotyczącej naruszeń wymienionych w punktach 1 i 2, że nie ponosi żadnej winy za działania niezgodne z treścią przepisów antydopingowych i że zaniedbanie w tym zakresie nie nastąpiło z jego winy, kara zakazu startów, która byłaby nałożona w innych okolicznościach, nie zostanie nałożona. Ponadto w przypadku wykazania u sportowca występowania substancji zabronionej, musi on wykazać w jaki sposób dostała się ona do jego organizmu. Tylko wówczas możliwe jest uniknięcie stosowania kary. W razie wykazania natomiast, iż sportowiec nie ponosi istotnej winy i nie jest w istotny sposób winien zaniedbania, kara może być skrócona, jednakże okres ten nie może być krótszy niż połowa kary jaka bez stosowania złagodzeń byłaby nałożona na sportowca. Owe skrócenie sankcji może być także zastosowane w sytuacji gdy sportowiec naruszający regulacje antydopingowe, pomógł w odkryciu lub ustaleniu naruszenia przepisów antydopingowych przez personel pomocniczy sportowca i innych osób.
Ponadto kodeks normuje odmienne sankcje w przypadku użycia przez sportowca określonych substancji występujących w produktach spożywczych lub lekach. Ich użycie może spowodować nieświadome naruszenie regulacji antydopingowych. Jeśli sportowiec będzie w stanie udowodnić iż nie użył tych substancji w celach polepszenia rezultatów sportowych, wówczas przy pierwszym naruszeniu tego typu, przewiduje się sankcje od ostrzeżenia lub nagany, do maksymalnie jednego roku zakazu startu w zawodach.
Należy jeszcze nadmienić, że teoretycznie, zawodnik ma szansę odwołać się od wyników przeprowadzonej kontroli. Przysługuje mu bowiem możliwość złożenia wniosku o przeprowadzenie badań tzw. drugiej próbki. Sportowiec powinien zostać poinformowany, że może być obecny przy jej otwarciu. Przepisy zezwalają także na obecność przedstawiciela danego sportowca.
Przytoczone powyżej unormowania kodeksu obowiązują polskich sportowców uczestniczących w zawodach organizowanych przez międzynarodowe federacje sportowe. Istotnym jest, że udział zawodników w międzynarodowych zawodach pociąga za sobą uznanie ich za zawodników o międzynarodowym statucie. Następstwem jest więc podleganie regulacjom zawartym w Światowym Kodeksie Antydopingowym, oraz jurysdykcji wspomnianych federacji. Jeśli natomiast polscy sportowcy uczestniczą w zawodach organizowanych na terenie kraju przez polskie organizacje sportowe, wówczas podlegają także regulacjom polskim. Podobnie jest, gdy podczas zgrupowań odbywających się w Polsce, o poddanie się odpowiednim badaniom zwróci się do nich Komisja do Zwalczania Dopingu w Polsce. Istnienie dwóch odrębnych porządków prawnych w przedmiotowym zakresie, skutkuje postulatami opracowania i uchwalenia odrębnej ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie, która uwzględniłaby regulacje aktualnie zawarte w Światowym Kodeksie Antydopingowym.