Jurysdykcja wyłączna sądów polskich, zagadnienie jurysdykcji koniecznej

September 18, 2016

Omawiając rodzaje spraw, podlegających jurysdykcji sądów polskich należy w pierwszej kolejności wyjaśnić znaczenie samego pojęcia jurysdykcji. Mianowicie jest to uprawnienie danego podmiotu do rozpoznawania i rozstrzygania pewnej kategorii spraw, czyli, innymi słowy, orzekania w danej sprawie. Aby sąd mógł rozstrzygać w danej sprawie, muszą zostać spełnione określone warunki, rozpatrywane osobno dla każdej konkretnej sprawy. Warunki te są określone szczegółowo w przepisach, w szczególności kodeksach postępowania cywilnego, karnego i administracyjnego.

Nie należy mylić pojęć jurysdykcji i właściwości. Właściwość bowiem to kolejny, po jurysdykcji, czynnik decydujący o kompetencji sądu do rozpatrzenia sprawy. Badamy ją dopiero wtedy, kiedy została potwierdzona jurysdykcja sądów polskich i wewnątrz systemu polskiego sądownictwa szukamy sądu, który jest kompetentny orzekać w naszej sprawie. Pojawiają się tutaj zagadnienia właściwości miejscowej oraz rzeczowej.

Istnieje zasada tzw. ciągłości jurysdykcji krajowej. Oznacza ona w praktyce, że jeżeli w sprawie w chwili jej wszczęcia istniała jurysdykcja krajowa, to trwa ona nadal nawet, jeżeli jej podstawy przestały istnieć w toku postępowania. Niemożliwe jest również stwierdzenie przez sąd braku jurysdykcji, jeżeli jej podstawy zaistniały w toku sprawy.

Brak jurysdykcji krajowej sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy. W razie stwierdzenia braku jurysdykcji krajowej sąd odrzuca pozew lub wniosek. Brak jurysdykcji krajowej stanowi również przyczynę nieważności postępowania.

 

1. Jurysdykcja krajowa wyłączna

 

Jeżeli mówimy o jurysdykcji krajowej, rozważania należy rozpocząć od zagadnienia jurysdykcji krajowej wyłącznej. Jest to rodzaj jurysdykcji, która powoduje, że wszelkie rozstrzygnięcia organów zagranicznych, dotyczące spraw leżących w jej zakresie, nie podlegają uznaniu. Reguluje ją przepis art. 1103 indeks 8 k.p.c.  Stanowi on, że do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o prawa rzeczowe (prawa rzeczowe na nieruchomości to własność i inne prawa rzeczowe, w tym także prawa rzeczowe ograniczone)  na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej, jak również sprawy ze stosunku najmu, dzierżawy i innych stosunków dotyczących używania takiej nieruchomości, z wyjątkiem spraw o czynsz i inne należności związane z używaniem lub pobieraniem pożytków z takiej nieruchomości. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą także sprawy niewymienione powyżej, w zakresie, w którym rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych, posiadania lub używania nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej. Wyłączna jest także jurysdykcja krajowa w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym, w zakresie, w którym rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych na nieruchomości lub posiadania nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak widać, ustawodawstwo nastawione jest na szeroko zakrojoną ochronę nieruchomości na terytorium kraju, powodowaną zasadą zwierzchnictwa państwa nad swoim terytorium. Uregulowanie takie nie jest wyjątkowe w stosunku do ustawodawstw innych państw, które z tych samych pobudek, w większości, kwestie te uregulowały podobnie.

O wyłącznej jurysdykcji krajowej mówimy także w sytuacji spraw o rozwiązanie osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, jak również o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwał ich organów, jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną ma siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej.

 

2. Pojęcie tzw. jurysdykcji koniecznej

 

Artykuł 1099 indeks 1 znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których, co do zasady, sąd polski nie ma jurysdykcji - nie będzie wynikała ani z przepisów prawa międzynarodowego, ani unijnego, ani polskiego oraz jurysdykcji nie będzie miał także sąd żadnego obcego państwa. W takiej sytuacji w doktrynie mówi się o tzw. negatywnym konflikcie jurysdykcyjnym, w którym podmiot zainteresowany nie może uzyskać ochrony prawnej w żadnym państwie.

Zgodnie z brzmieniem art. 1099 indeks 1 § 1, mimo braku przesłanek wskazujących na jurysdykcję krajową, właściwy do rozpoznania sprawy będzie sąd polski, jeżeli obok braku jurysdykcji tego sądu wystąpi jeszcze jedna z dwóch okoliczności:

  1. przeprowadzenie postępowania przed sądem lub innym organem państwa obcego nie będzie możliwe albo

  2. nie będzie można wymagać jego przeprowadzenia i jednocześnie sprawa będzie wykazywać wystarczający związek z polskim porządkiem prawnym.

Przesłanka wystarczającego związku z polskim porządkiem prawnym zakłada konieczność wykazania przez powoda, czy też wnioskodawcę, istnienia interesu prawnego w tym, aby sprawa została rozpoznana przez sąd polski.

Ciekawe zagadnienie w zakresie jurysdykcji koniecznej zakłada również § 2 art. 1099 indeks 1. Zgodnie z jego treścią, sprawa będzie również należała do jurysdykcji krajowej, mimo braku uzasadniających ją podstaw wówczas, gdy w toku postępowania przed sądem polskim zostanie prawomocnie ustalone, że orzeczenie sądu (lub innego organu) państwa obcego nie podlega uznaniu w Rzeczypospolitej Polskiej i jednocześnie sprawa wykazuje wystarczający związek z polskim porządkiem prawnym.

Procedura w takiej sytuacji rozpoczyna się od przeprowadzenia i zakończenia wydaniem prawomocnego orzeczenia postępowania w sądzie zagranicznym, o którego uznanie później wnioskuje się przed sądem lub organem polskim. Następnie, w wyniku odmowy jego uznania, zapada prawomocne orzeczenie sądu polskiego wykluczające uznanie zagranicznego orzeczenia. Dopiero wówczas będzie można mówić o istnieniu okoliczności, która wypełni pierwszą przesłankę wskazaną w omawianym przepisie, a która razem z istnieniem drugiej przesłanki wystarczającego związku z polskim porządkiem prawnym będą stanowiły podstawę jurysdykcji krajowej koniecznej.

Sąd w każdym przypadku ustala kwestię zaistnienia wyżej wymienionych okoliczności w przedmiotowej sprawie.

 

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.1964.43.296)
Please reload

Wyróżnione posty

Kancelaria zadbała o Walny Zjazd PZN

July 3, 2017

1/2
Please reload

Ostatnie posty

March 12, 2017

March 12, 2017

Please reload

Archiwum