Jurysdykcja krajowa w poszczególnych rodzajach spraw

September 25, 2016

Jurysdykcja krajowa to kompetencja sądów polskich do rozpatrzenia sprawy z elementem obcym. Kodeks postępowania cywilnego, dostosowany do uregulowań międzynarodowych oraz wewnątrzunijnych, określa wprost jurysdykcję krajową w konkretnych przypadkach spraw.

 

 

 

Jurysdykcja krajowa w postępowaniu procesowym
Generalnymi łącznikami (określonymi w art. 1103 k.p.c.) są fakt posiadania przez pozwanego miejsca zamieszkania, miejsca zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie wymagania te są już konkretyzowane w przypadku konkretnych postępowań. Terminy te wymagają wyjaśnienia na potrzeby interpretacji przepisów.
Miejsce zamieszkania, to zgodnie z art. 25 k.c., miejsce, w którym pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu, tak więc istotne jest tutaj wewnętrzny stosunek osoby do owego miejsca, a nie tylko sam fakt przebywania w nim. Miejsce zwykłego pobytu charakteryzuje się mniejszą trwałością i można utożsamiać je z miejscem, w którym dana osoba zwyczajowo przebywa ze względu na więzi osobiste i zawodowe wskazujące na istnienie ścisłych związków między tą osobą a miejscem. Istnieje możliwość, aby jedna osoba miała miejsce zamieszkania w jednym państwie, a miejsce zwykłego pobytu w innym, np. w sytuacji wykonywania pracy sezonowej za granicą. Co ważne, dla określania miejsca zamieszkania i miejsca zwykłego pobytu nie ma żadnego znaczenia fakt zameldowania w którymś z nich. Przechodząc natomiast do pojęcia siedziby, to jego znaczenie podaje Kodeks cywilny w art. 41 o treści: Jeżeli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowi inaczej, siedzibą osoby prawnej jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający.

 

1). Sprawy małżeńskie
Art. 11031 k.p.c. stanowi, że sprawy małżeńskie oraz sprawy dotyczące małżeńskich stosunków majątkowych należą do jurysdykcji krajowej w sytuacjach, kiedy:
1) oboje małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jedno z nich nadal ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub
2) małżonek będący powodem ma co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub
3) małżonek będący powodem jest obywatelem polskim i ma co najmniej od sześciu miesięcy bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub
4) oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.
Jurysdykcja krajowa w tych sprawach obejmuje także orzekanie o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi małżonków. Jeżeli natomiast oboje małżonkowie są obywatelami polskimi oraz mają miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu, to sąd polski ma kompetencję wyłączną do rozstrzygania sprawy.

 


2). Sprawy ze stosunków między rodzicami i dziećmi
Na podstawie art. 11032 k.p.c., sprawy ze stosunków między rodzicami i dziećmi należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy:
1) dziecko albo przysposobiony lub przysposabiający mają miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej lub
1) powód, jeżeli nie jest nim dziecko, ma co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub
2) powód, jeżeli nie jest nim dziecko, jest obywatelem polskim i ma co najmniej od sześciu miesięcy bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub
3) powód i pozwany są obywatelami polskimi.
W tych sprawach również jurysdykcja staje się wyłączna, kiedy wszystkie strony są obywatelami polskimi oraz mają miejsce zamieszkania i zwykłego pobytu w Polsce.

 


3). Sprawy alimentacyjne i związane z ustaleniem pochodzenia dziecka
Sprawy te należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, kiedy powodem jest uprawniony mający miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Polsce.
Jeżeli sprawa małżeńska należy do jurysdykcji krajowej, to rozpoznawana łącznie z nią sprawa o alimenty również będzie do niej należeć.
Sprawy o roszczenie w związku z ustaleniem pochodzenia dziecka należą do jurysdykcji krajowej, jeżeli należy do niej również rozpoznawana łącznie sprawa o ustalenie pochodzenia dziecka.

 

4). Sprawy z zakresu prawa pracy
Należą do jurysdykcji krajowej także w sytuacjach, kiedy pracownik jest powodem, a praca zazwyczaj jest, była lub miała być wykonywana w RP.
Sprawy z powództwa pracownika dotyczące zapewnienia warunków zatrudnienia należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy pracownik jest albo był delegowany do pracy na terytorium RP przez pracodawcę mającego siedzibę w państwie będącym członkiem Unii Europejskiej.
Jurysdykcja krajowa powstanie również w sytuacji, kiedy pracownik został skierowany do pracy na terytorium Polski przez pracodawcę mającego siedzibę w państwie niebędącym członkiem Unii Europejskiej.

 


5). Sprawy konsumenckie
Sprawy wynikające z umów, jeżeli powodem jest konsument, należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy konsument ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Polsce i podjął tutaj czynności niezbędne do zawarcia umowy.
W sprawach tych, druga strona umowy z konsumentem jest traktowana jak podmiot mający miejsce zamieszkania albo siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli ma zakład lub oddział w RP, a umowa z konsumentem została zawarta w ramach działalności zakładu lub oddziału. Co ważne, nie chodzi tutaj o każdą umowę, a jedynie o taką, która została zawarta w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej.

 

Istnieje również katalog przesłanek wskazujących na jurysdykcję krajową w sprawach, które dotyczą:
1) zobowiązania wynikającego z czynności prawnej, które zostało wykonane albo ma lub miało być wykonane w Rzeczypospolitej Polskiej,
1) zobowiązania niewynikającego z czynności prawnej, które powstało w Rzeczypospolitej Polskiej,
2) działalności znajdującego się w Rzeczypospolitej Polskiej zakładu lub oddziału pozwanego,
3) roszczenia o prawo majątkowe, a pozwany ma majątek w Rzeczypospolitej Polskiej lub przysługują mu prawa majątkowe w Rzeczypospolitej Polskiej o znacznej wartości w stosunku do wartości przedmiotu sporu,
4) przedmiotu sporu znajdującego się w Rzeczypospolitej Polskiej,
5) spadku po osobie, która w chwili śmierci miała miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Jurysdykcja krajowa w postępowaniu nieprocesowym

 

1). Sprawy o uznanie za zmarłego i stwierdzenie zgonu
Łącznikiem decydującym o kompetencji sądów polskich ponownie jest obywatelstwo, ostatnie miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Polsce osoby, którą uznaje się za zmarłego bądź stwierdza jej zgon.
W sytuacji, kiedy osoba taka jest cudzoziemcem i miała ostatnie miejsce zamieszkania, a także ostatnie miejsce zwykłego pobytu za granicą, jeżeli sprawa wykazuje wystarczający związek z polskim porządkiem prawnym. Jest to przepis wyjątkowy, sądy w praktyce używają go raczej oszczędnie. Związek sprawy z polskim porządkiem prawnym musi być wystarczający., czyli nie wystarczy jakikolwiek związek, ale jednocześnie prawo polskie nie musi mieć także najściślejszego związku ze sprawą spośród wszystkich porządków prawnych wchodzących w rachubę w związku ze sprawą.
Okolicznością decydującą o zaistnieniu jurysdykcji krajowej jest nastąpienie zgonu w Polsce, jeżeli cudzoziemiec miał na terytorium RP miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu.

 

2). Sprawy małżeńskie
Sądy polskie będą kompetentne rozpatrzyć sprawę, jeżeli jeden z małżonków albo jedna z osób zamierzających zawrzeć małżeństwo jest obywatelem polskim albo, będąc cudzoziemcem, ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej bądź zamierza zawrzeć małżeństwo w Rzeczypospolitej Polskiej. Jak widać łącznikiem również są obywatelstwo, miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu na terytorium kraju.
Jeżeli rozważamy problem jurysdykcji przy podziale majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, to należy wskazać, że istotne jest położenie majątku wspólnego w całości lub znacznej części w RP.

 

3). Sprawy ze stosunków między rodzicami a dziećmi
Do jurysdykcji krajowej należą sprawy z zakresu stosunków między rodzicami a dziećmi, jeżeli:
1) dziecko, którego sprawa dotyczy, ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej lub
2) wnioskodawca i dziecko, którego sprawa dotyczy, są obywatelami polskimi.
Znów o zaistnieniu jurysdykcji decyduje obywatelstwo polskie, miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu na terytorium Polski.

 

4). Sprawy rzeczowe
Mamy tutaj do czynienia z jurysdykcją krajową wyłączną. Dotyczy ona spraw o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej na terytorium Polski. Tylko sądy polskie mają kompetencję rozpatrywać takie sprawy i w nich orzekać. Są to sprawy:
1) o zasiedzenie ,
2) dotyczące zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem,
3) o zniesienie współwłasności,
4) ustanowienie drogi koniecznej i służebności przesyłu.
Także sprawy rozpoznawane w postępowaniu wieczystoksięgowym należą do wyłącznej jurysdykcji krajowej.

 


5). Sprawy spadkowe
Do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, a także jeżeli majątek spadkowy albo jego znaczna część znajduje się w Polsce. Istotna w tym przypadku jest chwila śmierci, czyli moment, z którym zostaje otwarty spadek.
Jeśli natomiast chodzi o przypadki, kiedy osoba w chwili śmierci nie miała miejsca zamieszkania lub miejsca zwykłego pobytu w RP, a spadek podlega jurysdykcji sądu polskiego (np. kiedy jego znaczna część znajduje się w Polsce), sąd może postanowić o stwierdzeniu nabycia spadku na wniosek polskiego przedstawiciela dyplomatycznego lub urzędu konsularnego.

 

Do jurysdykcji krajowej należą również inne niż wymienione powyżej sprawy rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym, jeżeli sprawa dotyczy:
1) osoby będącej obywatelem polskim,
2) cudzoziemca mającego miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej albo
3) osoby prawnej lub niebędącej osobą prawną jednostki organizacyjnej, mającej siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej,
a także, jeżeli sprawa z innych względów wykazuje wystarczający związek z polskim porządkiem prawnym.

 

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101)
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U.2016.380)

Please reload

Wyróżnione posty

Kancelaria zadbała o Walny Zjazd PZN

July 3, 2017

1/2
Please reload

Ostatnie posty

March 12, 2017

March 12, 2017

Please reload

Archiwum