Rodzaje dziedziczenia

January 12, 2017

Czwarta, a zarazem ostatnia księga Kodeksu Cywilnego normuje skutki prawne, jakie wywołuje śmierć osoby fizycznej. W drodze tzw. sukcesji ogólnej spadkobierca/spadkobiercy wstępują w ogół praw i obowiązków zmarłego. Prawa te, co do zasady nie wygasają, a przechodzą na inne osoby.

Dziedziczyć można na podstawie ustawy lub na podstawie testamentu.

 

Dziedziczenie ustawowe

Do dziedziczenia ustawowego przede wszystkim dochodzi wtedy, gdy zmarły nie pozostawił po sobie testamentu. Porządek dziedziczenia prezentuje się następująco:

1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych, chyba że dzieci by nie było to pozostałym spadkobiercom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych - wnuków, prawnuków itd. (art. 931 kc).

2. Jeśli spadkodawca nie miał dzieci, wówczas do spadku powołani zostaną małżonek oraz rodzice zmarłego. Wówczas udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy razem z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku. Jeżeli ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, udział spadkowy matki spadkodawcy, dziedziczącej w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi połowę spadku (art. 932 kc).

3. Jeśli spadkodawca nie miał małżonka oraz dzieci, wówczas cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy wynosi połowę spadku. Istotnym jest, iż udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy, wynosi zawsze połowę spadku i nie może być mniejszy (art. 932 kc).

4. Jeśli spadkodawca nie ma rodziców, rodzeństwa, ani zstępnych w postaci dzieci, wnucząt prawnucząt, wówczas cały majątek spadkowy przypada małżonkowi (art. 933 kc).

5. W przypadku braku dzieci spadkodawcy, małżonka, rodziców i rodzeństwa, spadek przypada dziadkom, którzy dziedziczą w częściach równych. Jeżeli któreś z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału spadku między zstępnych spadkodawcy. W braku zstępnych tego z dziadków, który nie dożył otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada pozostałym dziadkom w częściach równych (art. 934 kc)

6. Do dziedziczenia dojść mogą także dzieci małżonka spadkodawcy, w przypadku gdy spadkodawca nie pozostawił żyjącego małżonka ani krewnych powołanych do dziedziczenia. Wówczas tzw. pasierbom spadek przypada w częściach równych, jeśli żadne z rodziców ewentualnego spadkobiercy nie dożyło otwarcia spadku (art. 9341 kc).

7. W braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu (art. 935 kc).

Nadmienić należy, że przysposobieni traktowani są na równi z dziećmi spadkodawcy. Nie dziedziczą oni po swoich biologicznych rodzicach ani rodzice nie dziedziczą po nich. Miejsce rodziców zajmuje przysposabiający.

 

Dziedziczenie testamentowe

Dziedziczenie na podstawie testamentu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Najważniejszym aspektem w prawie spadkowym jest zawsze wola zmarłego. Oczywistym jest fakt, że żeby doszło do dziedziczenia na podstawie testamentu, dokument ten musi być ważny, a więc m.in. zawierać konieczne elementy.

Testament jest jednostronnym, świadomym i swobodnym oświadczeniem woli. Może sporządzić go wyłącznie osoba, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych, czyli taka, która ukończyła 18 rok życia i nie została ubezwłasnowolniona.

Testament jest czynnością prawną, którą w każdej chwili można odwołać poprzez zniszczenie testamentu, sporządzenie nowego, dokonaniu zmian w obecnym. Nie jest koniecznym odwołanie całego testamentu, możliwe jest odwołanie jedynie jakiejś części oświadczenia.

Jego odwołalność jest jednym z powodów, poprzez które testamenty wspólne zostały zakazane.

 

Istnieją dwa podstawowe typy testamentów. Testamenty zwykłe oraz testamenty szczególne.

Testamenty zwykłe mogą być sporządzone w każdej chwili i są ważne cały czas, chyba że zostaną odwołane. Najpopularniejszym testamentem zwykłym jest testament holograficzny, czyli napisany ręcznie, opatrzony datą oraz podpisem spadkodawcy (art. 949 kc). Kolejnym przykładem testamentu zwykłego jest testament w formie aktu notarialnego, sporządzając go mamy pewność, co do jego ważności (art. 950 kc). Pozostaje testament allograficzny, który polega na oświadczeniu swojej ostatniej woli w obecności dwóch świadków wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Tak wyrażoną wolę spadkodawcy spisuje w protokole wójt, jeden ze świadków lub protokolant, z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół odczytuje się spadkodawcy, a następnie świadkowie, spadkodawca i osoba, wobec której została złożona ostatnia wola podpisują go. Może nastąpić taka sytuacja, że spadkodawca nie będzie w stanie podpisać protokołu, wtedy należy to zaznaczyć w protokole z podaniem przyczyny braku podpisu (art. 951 kc).

Drugim typem testamentów są testamenty szczególne. Ich ważność upływa po okresie 6 miesięcy od ustania okoliczności, które spowodowały konieczność jego sporządzenia. Oznacza to, że można go sporządzić wyłącznie, jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci i niemożliwym jest sporządzenie testamentu zwykłego. Testamentami szczególnymi są testament ustny, podróżny oraz wojskowy.

Jeżeli zaistnieje obawa rychłej śmierci lub sporządzenie testamentu w zwykłej formie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione, w obecności co najmniej trzech świadków testator sporządza testament ustny, który następnie zostaje spisany przez jednego ze świadków lub osobę trzecią, a następnie podpisany przez spadkodawcę i pozostałych (lub wszystkich) świadków. Warunkiem jego ważności jest spisanie go przez upływem roku od dnia złożenia oświadczenia, a także podanie daty i miejsca oświadczenia ostatniej woli. Jeżeli nie udałoby się spisać testamentu to w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku świadkowie muszą złożyć zgodne oświadczenia przed sądem. Możliwym jest przesłuchanie wyłącznie dwóch świadków, jeżeli przesłuchanie trzeciego jest niemożliwe lub napotyka przeszkody nie do przezwyciężenia. (art. 952 kc)

Testament podróżny, jak sama nazwa wskazuje, jest to akt, który można sporządzić znajdując się na polskim statku powietrznym lub morskim, przed dowódcą spadku lub jego zastępcą w obecności dwóch świadków. Dowódca statku lub jego zastępca spisuje wolę spadkodawcy, podając datę jego sporządzenia, odczytuje je spadkodawcy, a następnie wraz ze spadkodawcą i dwójką świadków podpisują dokument. (art. 953 kc)

Jeżeli spadkobierca nie będzie mógł podpisać testamentu to należy ten fakt zaznaczyć oraz podać przyczynę braku podpisu.

 

Świadkowie przy sporządzaniu testamentu

 

Świadkiem nie może być:

  1. kto nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych;

  2. niewidomy, głuchy lub niemy;

  3. kto nie może czytać i pisać;

  4. kto nie włada językiem, w którym spadkodawca sporządza testament;

  5. skazany prawomocnie wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania.

  6. osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść ani jej małżonek, krewni, powinowaci pierwszego lub drugiego stopnia lub osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia

Please reload

Wyróżnione posty

Kancelaria zadbała o Walny Zjazd PZN

July 3, 2017

1/2
Please reload

Ostatnie posty

March 12, 2017

March 12, 2017

Please reload

Archiwum